Kamień nad wsią
Narodowy Instytut Dziedzictwa opisuje nikły fragment muru na wschodniej stronie skały górującej nad otoczeniem. Niewielki ślad łatwo przeoczyć. Nie przypomina zamków, które rozpoznajemy po wieżach i bramach.
Tutaj wzrok musi oddzielić skałę od tego, co człowiek do niej dołożył. Z oddalenia pozostaje przede wszystkim wapienny ostaniec. Dopiero świadomość, że był częścią założenia obronnego, zmienia zwykły krajobraz w miejsce pytań.
Król znika z pierwszego planu
Starsze hipotezy łączyły budowlę z Kazimierzem Wielkim albo Władysławem Opolczykiem. NID przywołuje jednak badania Czesława Hadamika, które przesuwają jej początek najwcześniej na schyłek XIV wieku — już po śmierci króla.
W nowszej interpretacji możliwych fundatorów szuka się wśród Lisów z Koziegłów. Nadal jest to przypuszczenie. Popularny podpis „strażnica Kazimierza Wielkiego” okazuje się znacznie pewniejszy niż wiedza, na której powinien się opierać.
Zamek większy niż ocalały ślad
Badania wykazały podział na część górną na skale i dolny dziedziniec. Opracowanie architektury średniowiecznej wskazuje także możliwość mieszkalnej funkcji górnego budynku, dostępnego przy użyciu drabin lub lin.
Te ustalenia pozwalają wyobrazić sobie codzienną zależność od wysokości i trudnego wejścia. Nie pozwalają natomiast odtworzyć pełnego planu ani konkretnego dnia życia załogi. Rysunek prawdopodobnej budowli pozostaje rekonstrukcją, nie odnalezionym widokiem.
Nieznany dzień opuszczenia
Brakuje średniowiecznych zapisów o samej warowni. Według omówionej przez NID interpretacji mogła działać jeszcze w pierwszych dekadach XVI wieku. Nie wskazujemy daty oblężenia ani nazwiska ostatniego mieszkańca.
Łutowiec zostawia nas z ciszą źródeł. Na skale nie ma tablicy z ostatnią rozkazującą dłonią ani śladu pożegnania. Jest drobny mur i rozległa luka w wiedzy — wystarczająco dużo, by historia nie chciała się zamknąć.