Krystyna dominuje nad otoczeniem, choć zakład, któremu służyła, już nie pracuje. Dawne powiązania z nadszybiem, sortownią i warsztatami trudno odczytać z samego widoku samotnej wieży. Historia tego miejsca dotyczy również przestrzeni, która zniknęła.
Nowa maszyna w ceglanej bryle
Szyb nosił wcześniej nazwę Kaiser Wilhelm. NID opisuje wzniesienie modernistycznej wieży w 1928 roku; część późniejszych publikacji podaje 1929 rok. Wieża osłaniała stalową konstrukcję ceglanymi elewacjami, a jej sylwetka nawiązywała do młota górniczego.
W głowicy znajdowały się elektryczne maszyny wyciągowe. Budynek nie był tylko znakiem w krajobrazie: obsługiwał transport kopalni. Architektura podporządkowana pracy stała się później tym, co najlepiej przetrwało po zakładzie.
Kopalnia znika z otoczenia
Po 1945 roku szyb otrzymał nazwę Krystyna, a kopalnia — Szombierki. Według NID zakład ostatecznie zamknięto w 1997 roku. W 2001 roku rozebrano sąsiadujące budynki nadszybia z lat dwudziestych.
Wieża została więc pozbawiona części kontekstu, który tłumaczył jej działanie. Wpis do rejestru zabytków w 2004 roku objął budynek wraz z wyposażeniem i otaczającym terenem. Utrata produkcji otworzyła długi etap szukania nowej funkcji.
Serce wieży i plany, które się zmieniały
PAP opisuje koncepcje adaptacji przygotowywane przez Medusa Group oraz pomysły obejmujące punkt widokowy, basen i nowe przestrzenie usługowe. Nie wszystkie doczekały się realizacji.
W 2022 roku architekci zwrócili uwagę na zabytek akcją z czerwonym światłem, dymem i dźwiękiem przypominającym bicie serca. Był to świadomy zabieg artystyczny, nie pożar ani nadprzyrodzone zjawisko. Wieża miała przypomnieć o swoim istnieniu miastu.
Wrzesień 2026: remont zamiast kolejnej obietnicy
4 września 2026 roku PAP, powołując się na urząd miasta, poinformowała o przekazaniu placu budowy wykonawcy. Zakres prac obejmuje dach, elewację i okna. Opisano też zmianę wcześniejszej koncepcji zagospodarowania.
Krystyna pozostaje śladem dawnego przemysłu, ale nie opowiadamy o niej jak o obiekcie pozbawionym wszelkiej opieki. Najnowszy rozdział to rozpoczęty remont. Ostateczny rezultat będzie kolejnym etapem jej historii.