Zimowa noc w 1931 roku zakończyła kolejny rozdział dziejów Tworkowa. Budowla, która przez stulecia zmieniała właścicieli i wygląd, po pożarze pozostała ruiną. Dzisiejsze puste okna mają więc konkretną datę w swojej historii.
Dom przebudowywany przez pokolenia
Rejestr zabytków opisuje XVI-wieczny zamek, prawdopodobnie posadowiony na pozostałościach starszej warowni. Rok 1567 zachował się w kamiennym detalu wieży. W późniejszych stuleciach rezydencję wielokrotnie zmieniano.
W XIX wieku rodzina von Saurma-Jeltsch zleciła przebudowę według projektu Karla Heidenreicha. Pojawiły się neorenesansowe formy, krużganki i kolejne elementy reprezentacyjnego domu. Obiekt był zapisem ambicji kolejnych właścicieli.
Noc z 8 na 9 stycznia
W styczniu 1931 roku wybuchł pożar, który zniszczył niemal cały budynek. Rezydencji nie przywrócono do wcześniejszego stanu. Kolejne zniszczenia przyniosły działania wojenne w 1945 roku.
Pożar pozwala precyzyjnie oddzielić dwa obrazy: pałac przeznaczony do zamieszkania i ruiny, które stopniowo traciły swoją dawną funkcję. Przyczyny zapłonu nie ustalamy na podstawie samej daty ani późniejszych opowieści.
Biała dama — legenda, nie dowód
Narodowy Instytut Dziedzictwa odnotowuje legendę o białej damie, która miała ukazać się po raz ostatni w Wigilię 1930 roku. Bliskość tej daty i styczniowego pożaru tworzy sugestywny motyw.
To przekaz o zjawie, a nie potwierdzona obserwacja ani wyjaśnienie katastrofy. Można go opowiedzieć przy pustych oknach, pozostawiając słuchaczowi świadomość, gdzie kończy się dokument, a zaczyna legenda.
Ruina odzyskuje miejsce w życiu okolicy
Gmina Krzyżanowice opisuje zabezpieczanie murów, usuwanie gruzu i odbudowę elementów wieży. Obiekt po rewitalizacji oficjalnie otwarto latem 2020 roku; urządzono także punkt widokowy.
Tworków nie jest dziś po prostu zapomnianym, opuszczonym zamkiem. Jest ruiną, której nadano nowe funkcje. Jego tajemniczość wynika z pustej przestrzeni po dawnym domu i legendy, która przetrwała pożar w ludzkiej pamięci.